پیشگیری و کنترل اختلالات ناشی از کمبود ید با تاکید برمصرف نمک یددار تصفیه شده

پیشگیری و کنترل اختلالات ناشی از کمبود ید با تاکید برمصرف نمک یددار تصفیه شده

مشکل کمبود ید و اختلالات ناشی از آن در بسیاری از مناطق ایران به عنوان یک بیماری آندمیک شناخته شده است.ید عنصری اساسی برای بقای انسان است که برای رشد و نمو فرد،حتی قبل از تولد ،نیز مورد نیاز می باشد.سنتز هورمون های تیروییدی وابسته به ید است.این هورمون ها برای ساخت و تکامل و عملکرد طبیعی بدن،مغز و دستگاه عصبی ، برای حفظ گرمای بدن و انرژی ضروری هستند.

وقتی ید به اندازه کافی به بدن نرسد،تیرویید نمی تواند به اندازه کافی هورمون بسازد.این کمبود پی آمد های بهداشتی مهمی دارد که مجموعه آنها را "اختلالات ناشی از فقرید "می نامند. این پی آمدها شامل گواتر،هیپوتیروئیدیسم،کرتینیسم،ناباروری،سقط و مرده زایی،مرگ ومیر کودکان و نهایتا به مخاطره افتادن توسعه اجتماعی و اقتصادی جوامع می باشند.

گواتر در یک منطقه بارزترین نشانه کمبود ید است که از سنین کودکی ظاهر میشود. و با افزایش سن بزرگتر میشود و پس از 20سالگی معمولا به صورت گواترهای گره دار در می آید.در سنین پایین شیوع در دختران و پسران یکسان است ولی پس از بلوغ شیوع در پسران کاهش می یابد.گاهی در مناطق کمبود ید زنان تا 6برابر در معرض عوارض قرار میگیرند.اگر شیوع گواتر به بیش از 10درصد برسد منطقه اندمیک و چنانچه بیش از  چهل درصد پسران و متجاوز از پنجاه درصد دختران مبتلا به گواتر باشند منطقه را هیپراندمیک می گویند.

منابع غذایی ید:

میزان ید موجود در مواد غذایی معمولا کم است.بیشترین میزان ید در ماهی و به میزان کمتر در شیر،تخم مرغ و گوشت وجود دارد.در مناطقی که میزان ید در آب و خاک کم است.محصولات غذایی حیوانی و گیاهی ید کافی ندارند.به همین دلیل بهترین راه تامین ید مورد نیاز بدن استفاده از نمک یددار تصفیهد شده است.به دلایل زیر نمک بهترین حامل برای ید انتخاب شده است:

1.نمک به صورت روزانه در سفره غذایی خانوار وجوددارد.

2.مصرف نمک وابسته به وضعیت اقتصادی خانوار نیست.

3.نظارت و پایش مصرف به راحتی قابل انجام است.

4.افزودن ید به نمک تاثیری بر بو،رنگ،یا مزه ندارد.

5.افزودن ید به نمک اثر سوء برمصرف کننده نمیگذارد.

6.هزینه ای افزودن ید به نمک بسیار ناچیز است.

7.روشی مطمئن و ایمن است.

8.اثرات مثبت این روش در کشورهای دیگر دیده شده است.

یددار نمودن نمک ، قدیمی ترین،مناسبترین،کم خرجترین روش کنترل کمبود ید است.در کشورما 40ppmید به نمک های خوراکی اضافه میشود. برای مصرف نمک خوراکی باید از نمک یددار تصفیه شده استفاده شود.

میزان ید موجود در موادغذایی

مدتی است بازار داغ مصرف نمک های غیر استانداردتحت تاثیر تبلیغات گسترده و سودجویانه رواج پیدا کرده است.

نمک دریا،سنگ نمک،نمک فله ای مثال بارز نمکهای غیراستانداردهستند.این نوع نمکها حاوی مقادیر زیادی ناخالصی از جمله فلزات سنگین مثل سرب،آرسنیک ،جیوه و ناخالصی های محلول همچون گچ می باشد.این دیدگاه که نمک دریا دارای مقدار مناسبی منیزیم و کلسیم میباشد، نادرست است.زیرا میزان این املاح  در نمک دریا ناچیز بوده و از طرفی مقدار نمک مصرفی هم کم است.

نمک های غیر استاندارد حتی اگر تصفیه شده باشند ،میزان ید آنها بسیار ناچیز است.کمبود ید مصرفی سبب ایجاد گواتر،ناهنجاری های مادرزادی،افزایش موارد سقط جنین و مرده زایی،کم کاری تیرویید و کاهش بهره هوشی در کودکان میگردد.همچنین در بزرگسالان سبب اختلال سیستم هورمونی و عملکرد ذهنی، خواب آلودگی، سستی و بی حالی،اضافه وزن و چاقی و کاهش ضریب هوشی میگردد.

با توجه به مقدار کم دریافتی ید افراد در جامعه ایرانی،از حدود سی سال پیش وزارت بهداشت غنی سازی نمک طعام با ید را پیگیری و با همکاری صنعت اجرا کردکه طی این مدت نتایج سنجش میزان ید دریافتی خانوار بهبود یافته است.

نمک یددار تصفیه شده باید دور از نور،رطوبت و گرما باشد.ظرف نگهداری نمک یددار و حتی قاشقی که با آن نمک را برمیدارید باید،پلاستیکی،چوبی یا شیشه ای رنگی و تیره باشد.با رعایت این شرایط نمک تا یکسال ید خود را حفظ میکند.ضمنا اضافه کردن نمک یددار به غذا باید در انتهای فرایند پخت باشد تا اتلاف ید حین پخت به حداقل برسد.

بنابراین توصیه میشود نمک مصرفی خود را از نمک های تصفیه شده یددار دارای تاریخ تولید و انقضا ، علامت استاندارد و پروانه بهداشتی از وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی انتخاب کنید و تحت تاثیر شایعات سلامت خود  و خانواده تان را به خطر نیاندازید.

سنا سنجری- کارشناس تغذیه و رژیم درمانی 

واحد تغذیه مرکز بهداشت شهرستان کرمان